Poznato je da boj ne bije svetlo oružje već srce u junaka, ali u lovu, kao i svakom hobiju ili sportu: bez kvalitetne i dobre opreme, u našem slučaju oružja – nema nekog vidljivog uspeha. Zato je važno usred lovne sezone reći nešto i o lovačkom oružju, koje je najvažniji „alat“ svakog učesnika u lovu. Puške su odavno ušle u istoriju, kao pre svega vojno oružje, da bi ih soldati odmah koristili i za lov, tako da su one od nastanka istovremeno upotrebljavane za te dve namene. Danas imamo lovačke puške mnogobrojnih proizvođača, performansi i cenovnih razreda, koje koštaju od 100 evra pa do više desetina hiljada evra, što samo sugeriše kakav je raspon ponude. Prema Zakonu o oružju i municiji iz 2016. godine, pod pojmom oružje smatra se ručno prenosiva naprava izrađena ili prilagođena da pod pritiskom vazduha, barutnih i drugih gasova, ili drugog potisnog sredstva, može izbaciti zrno, kuglu, sačmu ili neki drugi projektil, odnosno raspršiti gas ili tečnost i druga naprava koja je namenjena za samoodbranu ili napad, lov ili sport, s tim što se, u smislu ovog zakona, oružjem ne smatraju uređaji za humano lišavanje života životinja, alati i imitacije oružja koje ne koriste municiju sa barutnim punjenjem.
S druge strane, lovačko oružje jeste „dugo vatreno oružje i oružje sa tetivom ili oprugom, kojima je dozvoljen lov“.
Vrste lovačkih pušaka
U literaturi postoji mnoštvo klasifikacija oružja prema raznim kriterijumima. Može se podeliti prema izvoru pogonske energije: mehaničko (koplje, mač, luk i strela); pneumatsko (gasno i vazdušno) – sredstva kod kojih se za izbacivanje projektila koristi kompresovani (sabijen) gas ili vazduh. Ovo oružje nema primenu u lovu, već se koristi samo pri obuci u nišanjenju i gađanju vatrenim lovačkim oružjem (vazdušna puška). L ovce ipak najviše zanima vatreno oružje, od koga „ projektil dobija neophodnu kinetičku energiju od gasova koji nastaju sagorevanjem barutnog punjenja u komori i cevi “ i u ovu grupu oružja spadaju: puške, pištolji i revolveri. Za lov divljači se mogu koristiti samo puške, dok su pištolji i revolveri namenjeni samo za ličnu odbranu, i ne smeju se koristiti u lovištu.
Lovačka puška sačmarica IŽ 58M u kalibru 16
Lovačko oružje se može podeliti i prema konstrukciji cevi: oružje glatkih cevi koje koristi municiju punjenu sačmom, a po kojoj je i dobilo naziv puške sačmarice. Puške sačmarice danas predstavljaju najbrojniju kategoriju lovačkog oružja i najveći broj lovaca u svetu i kod nas poseduje upravo ovaj tip lovačkog oružja. Popularnost među lovcima su stekle zahvaljujući jednostavnosti upotrebe, efikasnosti, univerzalnosti i uglavnom bezbednom rukovanju. Sačmarice se dele na položare (puške položenih cevi) i bokerice (puške kod kojih cevi idu jedna ispod druge). U bližoj prošlosti su naši lovci uglavnom koristili stare, dobre i proverene ruske puške , iz čuvenog Iževskog i Tulskog oružarskog zavoda, dok su u novije vreme sve češće puške raznih proizvođača, od italijanskih, do francuskih, nemačkih i turskih oružarskih brendova.
Lovački karabin sa ručno rađenim lovačkim motivima u kalibru .308win
Postoji i oružje olučenih cevi, koje koristi municiju sa jedinačnim projektilom, tj. kuglom ili zrnom, zbog čega se ove puške nazivaju kuglarama. Ono što puške kuglare izdvaja od sačmarica jeste olučena, žljebljena unutrašnjost cevi, koja projektilu daje veću energiju, stabilnost, domet, razornu moć. Shodno tome, ova vrsta lovačkog oružja se upotrebljava za odstrel krupnijih vrsta divljači.
Lovačke puške sačmarice. Gornja puška je položaja IŽ 58M u kalibru 16, a donja puška je bokerica IŽ 12 u kalibru 12
Kako se određuje kalibar?
Puške sačmarice imaju daleko manji domet – do 500 m (efikasan domet do oko 70 m), dok kuglare mogu da imaju maksimalan domet i 5 km, iako je efikasan domet do oko 300 m – 400 m). Početna brzina kretanja i udarna energija sačme je daleko manja od projektila iz pušaka kuglara. Sa druge strane, nakon izlaska iz cevi sačma se širi i raštrkava, pa je polje gađanja usled posipa sačme daleko veće. Dakle, prema funkcionalnosti pušaka, ali i odredbama lovačke etike i zakonske regulative, za odstrel sitne divljači se koriste puške sačmarice, a za odstrel krupne divljači puške kuglare. Najčešći kalibri pušaka sačmarica kod nas su 12 i 16, kao i 20. Kako se došlo do oznaka tih lovačkih kalibara pušaka sačmarica? Ako se od olova težine jedne engleske funte, koja teži 0,435 kg, izradi recimo 16 jednakih kugli, one će imati prečnik isti kao unutrašnji prečnik cevi, čiji je kalibar označen brojem 16. Ako se od iste količine olova napravi 12 jednakih kugli, onda će njihov prečnik biti jednak unutrašnjem prečniku cevi kalibra 12. Izuzetak čini najmanji sačmeni kalibar 36, koji se označava i sa .410, što je u suštini vrednost unutrašnjeg prečnika cevi u inčima ( 1 inč = 25,4 mm).
Lovačke kombinacije i karabini
Tokom 19. i 20. veka dolazi do pojave savremenijih modela pušaka, kakve i danas poznajemo, poput kombinovanih pušaka (predstavlja univerzalnu pušku, jer se u toku lova istovremeno može koristiti za uspešan lov sitne divljači sačmom i krupne divljači kuglom). Kombinovane puške su odlično rešenje za sve lovne situacije, ali je problem što se radi o relativno skupim puškama koje sebi može priuštiti manji broj naših lovaca. Karabini su najčešće korišćene lovačke puške olučenih cevi, koje služe za odstrel krupne divljači i prema kalibrima se mogu koristiti za divljač različite biomase. Karabini su nastali od vojničkih pušaka i postali su nezamenjivo oružje za lov na krupniju divljač, ali ima i onih slabijih kalibara koji su dobro rešenje za lov na predatore, odnosno zveri manje biomase.
Za lov lisice ili šakala je dovoljan i najslabiji karabinski metak u kalibru .222 Remington; za vuka ili pak često lovljenog srndaća je potrebna energija metka .223 Remington ili .243 Winchester. Što se tiče karabina pogodnih za lov divlje svinje, tu treba preferirati teže kalibre, jer se nikada ne može znati kolika divljač može „iskočiti“ pred lovca, te se zato preporučuju sledeći kalibri: .308 Win, 7 x 64, .30-06, 8 x 57, 7 Rem.Magnum. Pri lovu na jelensku divljač takođe je preporučljiv stari dobri 8 x 57 mm ili .308 Win, a za medveda se koriste i jači kalibri, kao što je 8 x 68 ili 9,3 x 62 mm, .300 Win Mag ili .338 Win Mag, pa sve do moćnog .375 H&H, koji se proslavio u lovu na afričke lovove, ali ga ima u svom sigurnosnom sefu i poneki naš lovac. U prošlosti je najčešće u našim lovištima korišćen provereni „Zastavin“ karabin M70, u čuvenom kalibru 8 x 57 mm, koji je bio univerzalan i koristili su ga masovno naši stariji lovci. Danas je u lovištima zastupljen veliki broj karabina raznih proizvođača, a mogu se u lovovima videti i raritetni, veoma skupi, ali pouzdani i elegantni primerci velikih oružarskih imena, koji naravno papreno koštaju i mogu ih priuštiti samo lovci „dubljeg džepa“.
Puška gađa, a kundak pogađa
Ma koliko se lovci sporili koja puška je najbolja i koji kalibar je najpraktičniji za različitu divljač, činjenica je da je najpouzdanija varijanta da se lovac navikne na svoju pušku i poznaje je do detalja i da zna kako „puška diše“. Prvo se odabere adekvatan kalibar spram lovnih afiniteta, jer neće kupiti karabin u „teškaškom“ kalibru onaj ko lovi lisice. Zatim je važno da lovac odabere pušku adekvatnog kundaka spram svoje građe i konstitucije, jer ne kaže se džabe: puška gađa, a kundak pogađa. Lovac se zatim navikne na svoju pušku, tako što će prvo odabrati dobru i kvalitetnu optiku, tj. optički nišan, a zatim nastupa upucavanje karabina, pa vežbanje na strelištu, da strelac vidi kako mu puška „leži“. Zatim se nakon dosta ispaljenih metaka odlazi u lov.
Tome pogoduje i novi Zakon o oružju i municiji, koji je ukinuo nepotrebnu i prevaziđenu odredbu po kojoj je lovac godišnje uz potvrdu iz policije mogao da kupi maksimalno 60 karabinskih metaka?! To znači da nije mogao da vežba gađanje i da istovremeno ide u lov, ali je ta odredba izbačena, te je slobodna kupovina karabinske i uopšte lovačke municije slobodna. Poštovani lovci, savet je da čuvate vaše oružje i posle svakog lova obavezno očistite svoju pušku, jer će redovno održavano lovačko oružje, makar i ono iz najnižeg cenovnog razreda, uvek nadživeti svog vlasnika i verno služiti i generacijama njegovih naslednika.
Tekst i foto:
Prof. dr Vladimir Barović
