Otpornost pšenice prema niskim temperaturama i mrazu sastoji se od čitavog niza fizioloških procesa koji se odvijaju u ćeliji pred zimu i tokom nje. Ti procesi poznati su pod imenom kaljenje i stadijum jarovizacije. Kaljenje je zapravo sastavni deo stadijuma jarovizacije i, ukoliko neka sorta nije prošla taj proces, neće moći da izdrži niske temperature iako genetski poseduje otpornost prema mrazu.
Na otpornost prema mrazu utiču i drugi faktori spoljne sredine. Snežni pokrivač je vrlo dobar izolator od niskih temperatura. Ako su biljke pokrivene samo sa nekoliko centimetara snega, temperature od -30 ºC iznad snega ne mogu naneti oštećenja, dok bez snega i temperature od -10 ºC, ako duže traju, mogu prouzrokovati znatna oštećenja slabije otpornim sortama.
Sorte slabije otpornosti prema mrazu redovno imaju kratak stadijum jarovizacije. U uslovima rane jesenje setve može se desiti da završe stadijum jarovizacije i pređu u generativni stadijum, kada dolazi do diferencijacije klasa. Ako nakon toga nastupe niske temperature, dolazi do izmrzavanja biljaka, jer nijedna sorta nije otporna prema niskim temperaturama u generativnom stadijumu. Ovo se može izbeći rokovima setve, tako da se najranije seju najotpornije sorte, zatim sorte dobre i srednje otpornosti prema zimi i poslednje sorte slabije ili slabe otpornosti.
Plitka setva smanjuje otpornost prema mrazu, zato što se čvor bokorenja nalazi na površini i time je direktno izložen uticaju niskih temperatura. Takođe i setva dublje od 4 cm smanjuje otpornost prema mrazu, jer se biljka slabije razvija dok se probije kroz debeli sloj zemlje, a čvor bokorenja je isto na dubini od 1 cm do 2 cm kao i kod setve na 2 cm do 4 cm, koja omogućava najbolji razvoj biljaka.
Na prezimljavanje biljaka imaju uticaja i njihovo zdravstveno stanje, stanje zemljišta, ekspozicija terena. Sve ove faktore treba imati na umu da bi se osigurao što bolji razvoj useva.
Tekst i foto:
Dipl. inž. Snežana Stojković Jevtić
PSSS "Valjevo"
669519497885b9c025270d411786109076160.webp)