Vojvodina je oduvek bila prostor gde su se preplitali narodi, kultura i zanati. Kroz istoriju smenjivali su se Rimljani, Turci, Austrijanci, Mađari i Nemci, a svako od njih ostavio je dubok trag, ne samo u običajima i arhitekturi, već i u ručnom umeću. Prema podacima Vojvođanskog arhiva, upravo zanatlije su bile srce svakodnevnog života varoši, oni koji su obezbeđivali i radost i egzistenciju - obućari, krojači, sarači, bačvari, kujundžije, stolari i pekari.
Među vojvođanskim gradovima, Sremska Mitrovica zauzima posebno mesto. Njena bogata istorija svedoči o razvoja zanatstva u celoj Vojvodini. O Srbima zanatlijama sa sigurnošću saznajemo tek u 18. veku. Ranije se u turskim tefterima i starim putopisima najčešće beleženi kao trgovci preko Save i Dunava. Ipak, 1720. godine u Sremskoj Mitrovici beleži se skroman, ali značajan broj prvih zanatlija:
četiri abadžije, tri čarugdžije, ekmedžija (današnji pekar), kujundžija, ćurčija i kolar. Osam godina kasnije broj zanatlija raste, pojavljuju se i novi majstori, kapamdžija (ženski krojač), bozadžija, mutavdžija, apundžija i meandžija. Početkom 19. veka grad već broji desetine čizmara i opančara, što govori o rastu i potrebama jedne varoši u usponu.
Mitrovica, baš kao i ostali vojvođanski gradovi, menjala se u skladu s društvenim promenama. Tridesetih godina prošlog veka u njenim ulicama kretalo se preko 850 kola, od seoskih zaprega, preko fijakera, do javnih i privatnih vozila. To je značilo da su zanati vezani za konje i vojsku, poput sarača, imali su izuzetno veliki značaj. Sa dolaskom nemačkih doseljenika zanatska slika dodatno se obogatila. U Vojvodinu su doneli znanja tesarskog, bačvarskog, stolarskog i bravarskog zanata, kao i obućarstvo, tkanje i pivarsku veštinu. U mnogim vojvođanskim mestima Nemci su držali primat u ovim zanatima, gde su prednjačili među stolarskim i kožarskim majstorima, ali i
kao kovači i gostioničari.
Prekretnica za Mitrovicu, ali i za celu Vojvodinu, bila je 1756. godina, kada je grad proglašen za slobodni graničarski komunitet. Taj status privukao je zanatlije iz Komorana, Pešte, južne Srbije, Bosne i Makedonije. Istovremeno, u Novom Sadu razvijaju se moćni cehovi kujundžija i terzija, dok Subotica postaje poznata po pinterima i stolarima. U Zrenjaninu i Pančevu dominiraju obućari i krojači.
U tom periodu u Sremskoj Mitrovici izdvojio se Žitni trg, koji je postao trgovinsko i zanatsko središte, baš kao što su u drugim vojvođanskim varošima formirani sokaci koji su decenijama bili srce urbanog života. Početkom 20. veka, u Mitrovici radi oko 600 zanatlija. To je veliki napredak, s obzirom da ih je u 18. veku bilo jedva jedanaest. To je jasan pokazatelj koliko se grad razvijao, a tako je bilo i u drugim vojvođanskim gradovima.
Preplitanja tradicionalnog i novog evropskog uticaja bilo je neminovno u svim gradovima.
Danas, na području Vojvodine sve je manje tradicionalnih zanatlija. Mladi retko biraju ovaj poziv, a mnoge radionice zatvorile su su svoja vrata. Ipak, oni majstori koji su ostali, rade dostojanstveno, onako kako su naučili i sretni su ako imaju nekom da ostave radnju i poklone svoje znanje. Nažalost, mitrovački Žitni trg i Zanatlijska ulica samo imenom svedoče o bogatoj prošlosti. Opstala je tek poneka radnja, a prave zanatlije su nesatale s prohujalim vremenom.
Zanati su važni, njihovo postojanje ima simboličnu vrednost i to je naše kulturno nasleđe. Bilo da je reč o šeširdžijama u Novom Sadu, bačvarima u Subotici ili obućarima u Zrenjaninu, svi oni čuvaju tradiciju koja je stub vojvođanskog identiteta.
I s pravom izreka kaže "svaki zanat je zlata vredan".
Projekat "Očuvanje tradicije i zanatstva vojvođanskih sela“ je sufinansiran sredstvima Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama koji je dodelio sredstva.
