Svako treće stanište zaštićeno prema zakonima Evropske unije zavisi od ekstenzivne (niskointenzivne) ispaše. Prema najnovijem izveštaju Evropske agencije za životnu sredinu (EEA), između 10 i 15% ukupnog broja goveda, ovaca i koza u EU potrebno je kako bi se, kroz ovakav način ispaše, održala staništa zaštićena u okviru Direktiva o staništima EU.
Ekonomski pritisci i tehnološki napredak doveli su do snažnog prelaska na intenzivne, moderne sisteme stočarstva, u kojima se životinje drže u zatvorenom prostoru tokom većeg dela ili cele godine. Ovakva promena dovela je i do napuštanja zemljišta i staništa koja zavise od ispaše.
Izveštaj EEA pokazuje da staništa u EU koja bi imala koristi od ispaše ili košenja obuhvataju značajnu površinu — najmanje 35 miliona hektara, odnosno oko 22% ukupnog zvanično registrovanog poljoprivrednog zemljišta.
Procene pokazuju da bi oko 10–15% ukupnog broja preživara (goveda, ovaca i koza) u EU-27 bilo dovoljno za upravljanje ovim staništima, pod uslovom da su pravilno raspoređeni. To odgovara brojci od približno 7,8 miliona grla širom EU.
Pročitaj još: Stočari poručuju: Pašnjaci pripadaju nama
Prema analizi Evropske komisije, broj farmi sa ekstenzivnim i mešovitim stočarstvom opao je za više od 70% u periodu od 2010. do 2020. godine.
Istovremeno, intenzivni sistemi proizvodnje uglavnom su koncentrisani u najproduktivnijim regionima EU, dok se ekstenzivni sistemi zasnovani na ispaši nalaze u manje produktivnim i udaljenijim područjima.
Ovakav pad, uz geografski nesklad između lokacije stoke i staništa, povećava rizik od napuštanja tipova staništa koji zavise od ispaše ili košenja.
Pročitaj još: Agroprofit traži reformu stočarstva i veću zaštitu domaćih proizvođača
Ispaša domaćih životinja (goveda, ovaca, koza i konja) tradicionalno ima važnu ulogu u oblikovanju evropskih ekosistema i smanjenju rizika od šumskih požara. Ona je zamenila ulogu velikih divljih biljojeda poput tura, bizona i divljih konja.
Životinje na ispaši doprinose raznovrsnosti vegetacije — stvaraju se kombinacije gustih i otvorenih šumskih površina, kao i područja sa žbunjem i travama. Ispaša podstiče očuvanje travnjaka i livada bogatih samoniklim biljkama. Veliki biljojedi svojim kretanjem i kopanjem stvaraju otvorena tla, dok njihov izmet predstavlja važan izvor hrane za mnoge insekte i ptice.
Travnjaci su jedan od najboljih primera koliko je ekstenzivna ispaša (ili košenje) važna za očuvanje ugroženih vrsta. Čak 92% zaštićenih vrsta leptira u EU zavisi od ovakvih staništa. Takođe, veliki broj ptica livadarki koje su pod zaštitom vezan je za stalne travnjake.
Poluprirodna staništa u Evropi čuvaju značajan deo endemskih vrsta kontinenta — 18,1% endemskih vaskularnih biljaka nalazi se u travnjacima, a 15,5% u žbunastim staništima.
Evropska komisija trenutno razvija strategiju za sektor stočarstva, sa ciljem jačanja konkurentnosti, otpornosti i održivosti poljoprivredno-prehrambenog lanca EU.
Izveštaj EEA ukazuje da dobro planirana strategija ispaše može imati višestruke koristi — ne samo za poljoprivredu, već i za očuvanje ekosistema i divljih vrsta.
Istovremeno, ovaj dokument pruža podršku sprovođenju Strategije biodiverziteta EU do 2030. godine, kao i primeni Uredbe o obnovi prirode.
